Ermenistan’ın güneyinde Trump Rotası: Barışın sembolü mü, Amerikan görünmeyen bir proje mi?
Güney Kafkasya’da, Sovyetler Birliği döneminden kalma terk edilmiş bir demiryolu istasyonu, paslı vagonlar ve kısa bir ray parçası dışında pek bir şey kalmamış durumda.
İlk bakışta inanılmaz görünse de, bu harap ray hattı ABD Başkanı tarafından seçildi ve barışın sembolü haline getirildi: Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası, kısaca Tripp.
Çevrede dağılmış bir komünist kahramanın başsız anıt parçaları var. Kadın heykelinin bir kolu eksik.
Yerel gazeteci Marut Vanyan, “Bu Trump Rotası aynı zamanda Barış Kavşağı, İpek Yolu ve Zengezur Koridoru olarak biliniyor” şeklinde açıklamalarda bulundu.
“Fakat şimdiye kadar Amerikan etkisi pek görülmüyor.”
Trump’ın “bitmeyen savaşlar arasında” adlandırdığı çatışmayı bitirdiği iddia edilen bu proje, Azerbaycan ile uzun süredir düşman olan Ermenistan arasındaki anlaşmaya dayanıyor.
Plan, Amerikan şirketlerinin 99 yıllığına devralacağı 43 km’lik bir güzergahı içeriyor. Bu hat, Ermenistan’ın İran sınırı boyunca ilerleyerek Azerbaycan’ı Nahçıvan ile birleştirecek.
Proje kapsamında demiryolu, otoyol ve boru hatları vaat ediliyor. Trump, “çok para harcanacağını ve bu durumun ABD, Azerbaycan ve Ermenistan ekonomisine fayda sağlayacağını” ifade etti.
Fakat sahada karşılaşılacak zorlukların, siyasi engellerin ve ekonomik sıkıntıların tahmin edilmesi zor değil.
Trump’ın müdahalesi, Rusya’nın bölgedeki jeopolitiği yeniden şekillendirme potansiyeline sahip olduğu için Moskova’da endişe yaratıyor. Tahran’daki sertlik yanlıları da projeyi engellemekle tehdit ediyor.
Kafkasya’da savaş ve barış
Tripp projesi, Ermenistan ile Azerbaycan arasında yıllardır devam eden Dağlık Karabağ çatışmasını sona erdirmenin kilit bir unsuru olarak görülüyor.
2023’te Azerbaycan, tartışmalı bölgeyi geri aldı ve neredeyse tüm Ermeni nüfus bölgeden ayrıldı. Bu, daha önceki sürgünlerden biriydi; 1990’ların sonlarında Azerbaycan’da 500 binden fazla insan göçe zorlandı.
Vanyan da 2023’te evini terk edenlerdendi.
Savaş bölgesinden uzaklaşıp Ermenistan’ın güneyindeki Sünik şehrine yerleştiğinde, bölge iki ülke arasındaki yeni bir gerilim noktası haline geldi.
Azerbaycan, Nahçıvan’a ulaşan bir “koridor” için bu bölgenin bir kısmını talep etti. Zengezur olarak da bilinen bölge, söz konusu koridor için aday gösterildi.
Ermenistan, bu talebi reddedince sınırda çatışmalar başladı ve yeni bir savaş tehdidi ortaya çıktı.
İşte tam bu noktada, Ağustos 2025’te Trump beklenmedik bir şekilde devreye girdi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ı Beyaz Saray’da ağırlayan Trump, her iki tarafı da memnun edecek bir çözüm önerdi.
Gelecekteki Trump rotası, Azerbaycan için “kesintisiz bağlantı”, Ermenistan için ise “tam egemenlik” vadeden bir proje olarak görülüyor. Güzergahın özel bir Amerikan şirketi tarafından yönetileceği belirtiliyor.
Her iki ülkenin lideri de Washington’daki görüşmenin bölgede barış getirdiğini söyleyerek Trump’ı övdü.
Fakat imzalanan belgede detaylar bulunmuyor ve Tripp’in ne zaman inşa edileceği hakkında bir takvim sunulmuyor.
Batı, Rusya ve İran’ın çıkarlarının kesişme noktası
ABD’nin arabuluculuğu, Rusya’nın Güney Kafkasya’daki zayıflayan konumundan kaynaklanıyor.
Yıllarca Kremlin, şu anda adı Amerikan bir başkan tarafından taşınan bir güzergahı açmaya çalıştı.
Rusya’nın önerisi, Federal Güvenlik Servisi sınır muhafızları tarafından korunmasıydı ancak reddedildi. Bununla birlikte, hala Ermenistan-İran sınırındaki seçilen güzergahta Rus devriyeleri dolaşıyor.
BBC ziyaretimiz sırasında, bir Rus FSB devriye aracı yanımıza yaklaştı. Üniformalı genç bir asker, sınırda uçan bir drone hakkında bilgi istedi. Bizim olmadığını söylediğimizde, devriye uzaklaştı.
Ermenistan’ın Sünik bölgesi, ihracat için önemli bir merkezdir.
İranlı iş insanları ve kamyonları bölgede sık sık görülüyor. İranlı inşaat firmaları, gelecekteki Tripp’in üzerinden geçecek yeni bir köprü inşa ediyor.
Ermenistan ile İran arasındaki sınırı oluşturan Aras Nehri, rotanın da izleyeceği yolun bir parçası olacak.
ABD ve İran şirketlerinin Ermenistan’da birlikte çalışmasının nasıl olacağı belirsiz. Özellikle de ABD’nin son zamanlarda İsrail-İran savaşına dahil olma eğiliminin ardından.
İran’ın dini liderine yakın bir danışman, Tripp’in “Donald Trump’ın paralı askerleri için mezar” olacağını iddia etti. Ancak İran hükümeti daha ölçülü bir dil kullanmayı tercih etti.
Tahran, Kafkasya’daki her iki ülkenin dostu ve komşusu olduğunu, Erivan’ın projenin İran çıkarlarına zarar vermediğine dair güvence verdiğini belirtti.
Ermenistan’ın güneyinde Avrupa’nın varlığı da artmış durumda.
Fransa, Ermenistan’a silah sağlamaya başladı ve Sünik’te bir konsolosluk açtı. AB’nin bölgede bir gözlem misyonu bulunuyor. Gelecekteki Trump rotası, Avrupa tarafından Rusya’yı atlayarak Orta Asya ve Çin’e doğru uzanan bir “orta koridor” parçası olarak görülüyor.
Ermeni hükümeti, bölgedeki çıkarların kesiştiğinden endişeli gibi görünmüyor. Aksine, bölgesel güçlerin işbirliği yapacağı bir “Barış Kavşağı” olmayı hedefliyor.
Marut Vanyan, hafif bir gülümsemeyle, “Her şeyin yolunda olacağını, milyarlarca euroluk yatırım, yeni yollar ve İran, Amerika, Avrupa, Türkiye ve Azerbaycan ile ticaretin yapılacağını” dile getiriyor.
Azerbaycan ile Ermenistan arasında henüz resmi bir barış anlaşması imzalanmış değil. Ancak tek bir kurşunun bile sıkılmadığı bir gerçek: Washington’daki görüşmeden bu yana Ermenistan-Azerbaycan sınırında çatışma yaşanmadı.
Trump’ın müdahalesi, yıllardır yeni bir çatışma endişesi taşıyanlara en azından bir süreliğine rahat bir nefes aldırmış görünüyor.
